Αναγνώριση

Πώς μοιάζει Burnout στην καθημερινότητα

Το ξυπνητήρι χτυπάει στις 7:00 και το πρώτο συναίσθημα που νιώθετε δεν είναι νύστα. Είναι βάρος. Ένα συγκεκριμένο, σχεδόν σωματικό βάρος, σαν κάποιος να πρέπει να σηκώσει κάτι πολύ βαρύ πριν καν σηκωθεί από το κρεβάτι. Το κινητό δείχνει τρία emails που ήρθαν μετά τις 11 το βράδυ. Κανένα δεν είναι επείγον, αλλα όλα μαζί δημιουργούν μια αίσθηση ασφυξίας που ρεαλιστικά δεν αναλογεί στο περιεχόμενό τους.

Στο γραφείο, η μέρα κυλάει κανονικά. Συναντήσεις, αποφάσεις, ερωτήσεις συνεργατών. Αλλά κάπου ανάμεσα στο δεύτερο meeting και το τρίτο, αυτό που κάποτε ήταν ενδιαφέρον τώρα μοιάζει με μηχανική επανάληψη. Η ενέργεια σας δεν επανέρχεται μετά τον καφέ, η συγκέντρωση σας χάνεται στη μέση μιας πρότασης, η επιθυμία να κάνετε καλά τη δουλειά σας έχει αντικατασταθεί από την επιθυμία να τελειώσει επιτέλους η μέρα.

Αν αναγνωρίζετε κάτι από τα παραπάνω, δεν σημαίνει ότι κάνετε κάτι λάθος. Σημαίνει ότι κάτι στην ισορροπία μεταξύ αυτού που δίνετε και αυτού που παίρνετε ως αντάλλαγμα έχει διαταραχθεί εδώ και αρκετό καιρό.

Ορισμός

Τι είναι το Burnout και τι δεν είναι

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εντάσσει το Επαγγελματική Εξουθένωση (Burnout)Μια κατάσταση σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης που προκύπτει από παρατεταμένο εργασιακό στρες και απώλεια προσωπικού νοήματος. στη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD-11) ως «επαγγελματικό φαινόμενο», όχι ως ψυχική διαταραχή. Αυτό σημαίνει ότι δεν αποτελεί κλινική διάγνωση με την αυστηρή έννοια, αλλά αναγνωρίζεται ως κατάσταση για την οποία κάποιος μπορεί να ζητήσει βοήθεια.

Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό, η επαγγελματική εξουθένωση χαρακτηρίζεται από τρεις διαστάσεις:

  • Συναισθηματική εξάντληση: η αίσθηση ότι δεν έχετε άλλο να δώσετε. Η κούραση δεν φεύγει με ξεκούραση, γιατί δεν είναι μόνο σωματική.
  • Αποστασιοποίηση: μια ψυχική απόσταση από τη εργασία σας, που μπορεί να εκδηλωθεί ως κυνισμός, αδιαφορία ή αρνητικότητα απέναντι σε συναδέλφους και πελάτες.
  • Μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα: η αίσθηση ότι αυτό που κάνετε δεν έχει νόημα ή δεν είναι αρκετά καλό, ανεξάρτητα από τα πραγματικά αποτελέσματα.

Η διάκριση είναι σημαντική: το burnout αφορά αποκλειστικά το εργασιακό πλαίσιο. Δεν περιγράφει τη γενική εξάντληση ενός γονέα ή τη δυσφορία κάποιου που αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα. Αν η εξάντληση διαχέεται σε κάθε πτυχή της ζωής, μπορεί να αφορά για κάτι διαφορετικό.

Το burnout δεν σημαίνει ότι δεν αντέχετε αρκετά. Σημαίνει ότι αντέξατε υπερβολικά πολύ, για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μηχανισμοί

Πως προκύπτει η επαγγελματική εξουθένωση

Η πιο συνηθισμένη εξήγηση που ακούμε είναι «δουλεύω πολύ» και είναι αλήθεια ότι ο υπερβολικός φόρτος εργασίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Αλλά δεν είναι ο μόνος, ούτε πάντα ο κυριότερος λόγος.

Η Christina Maslach και ο Michael Leiter, δύο από τους ερευνητές που μελέτησαν συστηματικά το φαινόμενο, περιέγραψαν έξι περιοχές της εργασιακής ζωής στις οποίες μπορεί να εμφανιστεί ασυμφωνία μεταξύ αυτού που απαιτεί η εργασία και αυτού που μπορεί ή θέλει να δώσει ο εργαζόμενος

  • Φόρτος εργασίας
  • Αίσθηση ελέγχου
  • Αναγνώριση
  • Κοινότητα (σχέσεις στο εργασιακό περιβάλλον)
  • Δικαιοσύνη
  • Αξίες

Κάποιος μπορεί να εργάζεται πολλές ώρες χωρίς να εξουθενωθεί, αν νιώθει ότι η δουλειά του αναγνωρίζεται και ότι υπηρετεί κάτι που πιστεύει. Αντίστροφα, κάποιος με κανονικό ωράριο μπορεί να καταρρεύσει, αν εργάζεται σε περιβάλλον όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς τη γνώμη του, η προσπάθεια δεν αναγνωρίζεται ή οι αξίες του οργανισμού έρχονται σε σύγκρουση με τις δικές του. Παρατηρούμε συχνά ότι η ασυμφωνία αξιών τείνει να είναι ο πιο υποτιμημένος παράγοντας.

Τι δείχνει η έρευνα
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα Συνθηκών Εργασίας 2024 (Eurofound), περίπου ένας στους πέντε εργαζόμενους στην Ευρώπη αναφέρει συμπτώματα επαγγελματικής εξουθένωσης. Στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, τα ποσοστά τείνουν να είναι υψηλότερα. Στην Κύπρο, σχεδόν το 44% των εργαζομένων δηλώνει σωματική εξάντληση στο τέλος της ημέρας.

Σε βιολογικό επίπεδο, το χρόνιο εργασιακό στρες ενεργοποιεί επαναλαμβανόμενα τον άξονα στρες του οργανισμού. Η κορτιζόλη, η ορμόνη που κανονικά μας βοηθάει να αντιδράσουμε σε κίνδυνο, παραμένει σε υψηλά επίπεδα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σταδιακά, η αντίδραση αυτή εξασθενεί: ο οργανισμός σταματά να ανταποκρίνεται με τον ίδιο τρόπο, η ενέργεια πέφτει, η ικανότητα συγκέντρωσης μειώνεται. H μεταβολή αυτή δεν είναι θέμα χαρακτήρα. Είναι σωματική προσαρμογή σε συνθήκες που δεν έπρεπε να είναι μόνιμες.

Η καλή είδηση είναι ότι αυτές οι αλλαγές είναι αναστρέψιμες. Ο οργανισμός, όταν αλλάξουν οι συνθήκες ή ο τρόπος που τις διαχειρίζεστε, μπορεί να ανακάμψει.

Ρεαλισμός

Burnout ή κατάθλιψη;

Μια ερώτηση αρκετά συχνή, ιδιαίτερα όταν η κόπωση, η αδιαφορία και η δυσφορία αρχίζουν να διαπερνούν και στις ώρες εκτός εργασίας.

Η βασική διαφορά βρίσκεται στο πλαίσιο. Το burnout ξεκινά από τη δουλειά και τουλάχιστον στα πρώτα στάδια, περιορίζεται εκεί. Η Κατάθλιψη (Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή)Μια διαταραχή της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες και μειωμένη ενεργητικότητα. διαχέεται σε ολόκληρη τη ζωή: επηρεάζει τις σχέσεις, τα ενδιαφέροντα, τη σωματική υγεία, ακόμα και τη βασική ικανότητα να νιώσετε ευχαρίστηση (ΑνηδονίαΗ μειωμένη ή πλήρης αδυναμία να αισθανθεί κανείς ευχαρίστηση ή ενδιαφέρον σε δραστηριότητες που κάποτε του προσέφεραν ικανοποίηση. Αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της κατάθλιψης.).

Κάτι όμως που δεν αναφέρεται συχνά είναι ότι οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν και συχνά η μία να τροφοδοτεί την άλλη. Κάποιος που βιώνει burnout για αρκετούς μήνες μπορεί να αναπτύξει καταθλιπτικά συμπτώματα και αντίθετα κάποιος με υποκείμενη καταθλιπτική διάθεση μπορεί να εξουθενωθεί πιο γρήγορα σε ένα απαιτητικό ή δύσκολο συναισθηματικά εργασιακό περιβάλλον.

Ρωτήστε τον εαυτό σας:
Aν αύριο σας πρόσφεραν ένα εντελώς διαφορετικό εργασιακό περιβάλλον, πιστεύετε ότι θα αισθανόσασταν καλύτερα;

Αν η απάντηση είναι «ναι», πιθανότατα μιλάμε για εξουθένωση που συνδέεται με τις συνθήκες εργασίας. Αν η απάντηση είναι «δεν ξέρω» ή «μάλλον όχι», μπορεί να υπάρχει κάτι βαθύτερο που αξίζει να διερευνηθεί.

Σε κάθε περίπτωση, δεν χρειάζεται να κάνετε tη διάκριση μόνοι σας. Ένας ειδικός μπορεί να αξιολογήσει αν αυτό που βιώνετε είναι εξουθένωση, καταθλιπτικό επεισόδιο ή συνδυασμός και των δύο.

Θεραπεία

Πώς αντιμετωπίζεται το Burnout

Η αντιμετώπιση του burnout περιλαμβάνει δύο άξονες που χρειάζεται να λειτουργήσουν παράλληλα: αυτό που κάνετε εσείς και αυτό που αλλάζει στο περιβάλλον σας.

Σε ατομικό επίπεδο, η ψυχοθεραπεία βοηθάει να αναγνωρίσετε τα μοτίβα που σας οδήγησαν στην εξουθένωση. Πολλοί άνθρωποι με burnout μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά: δυσκολία στο να θέσουν όρια, υψηλά εσωτερικά standards, τάση να αναλαμβάνουν περισσότερα από όσα μπορούν, αίσθηση ότι η αξία τους εξαρτάται από την απόδοσή τους. Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία έχει δείξει αποτελέσματα στη διαχείριση αυτών των μοτίβων, ενώ προσεγγίσεις τρίτου κύματος, όπως η θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT) και οι παρεμβάσεις βασισμένες στην ενσυνειδητότητα, δείχνουν ιδιαίτερα ελπιδοφόρα αποτελέσματα στη μείωση της επαγγελμτικής εξάντλησης.

Η Θεραπευτική ΣυμμαχίαΗ σχέση συνεργασίας και εμπιστοσύνης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου, η οποία αποτελεί τον κεντρικό άξονα για την επίτευξη των θεραπευτικών στόχων. παίζει καθοριστικό ρόλο. Ο χώρος της θεραπείας γίνεται ένα σημείο όπου μπορείτε να πείτε «δεν αντέχω άλλο» χωρίς να χρειάζεται να δώσετε λύση, χωρίς να κριθείτε, χωρίς να ακούσετε «σκέψου θετικά».

Θα πρέπει όμως να έχουμε ρεαλιστικές προσδοκίες. Σε κάποιες περιπτώσεις αν οι συνθήκες εργασίας δεν αλλάξουν καθόλου, η ατομική αντοχή έχει ένα ανώτατο όριο. Η ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά τον πρόσθετο συνάδελφο που χρειάζεται η ομάδα, την μείωση του budget, ούτε τον προϊστάμενο που πρέπει να αλλάξει τρόπο συμπεριφοράς και διοίκησης. Σε αρκετές περιπτώσεις, μέρος της θεραπείας είναι να αναγνωρίσετε ότι το πρόβλημα δεν είναι μέσα σας και να κάνετε συνειδητά τις επιλογές σας.

Τι δείχνει η έρευνα για τη θεραπεία
Ένα umbrella review (Kern, Jerg-Bretzke & Beschoner, 2024) εξέτασε 10 συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις παρεμβάσεων για το burnout. Οι παρεμβάσεις που βασίζονται στη Ενσυνειδητότητα (Mindfulness)Η πρακτική της εστίασης της προσοχής στην παρούσα στιγμή με αποδοχή και χωρίς κριτική διάθεση, ενισχύοντας τη συναισθηματική ισορροπία. και στη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία δείχνουν τα πιο σταθερά αποτελέσματα, ιδίως στη μείωση της συναισθηματικής εξάντλησης.
Επόμενο βήμα

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Δεν υπάρχει μια μαγική γραμμή που χωρίζει την «απλή κούραση» από την εξουθένωση. Αλλά υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που αξίζει να ληφθούν σοβαρά: αν η εξάντληση δεν υποχωρεί μετά από διακοπές, αν σκέφτεστε τη δουλειά σας με κυνισμό ή θυμό αντί για ουδετερότητα, αν αρχίζετε να κάνετε λάθη που δεν κάνατε παλιότερα, αν εμφανίζεται ΣωματοποίησηΗ έκφραση ψυχικής πίεσης ή έντονου άγχους μέσω σωματικών συμπτωμάτων, όπως σφίξιμο στο στήθος, πονοκέφαλοι ή κόπωση. με πονοκεφάλους, αϋπνία ή γαστρεντερικά προβλήματα.

Αν αναγνωρίζετε κάτι από αυτά τα συμπτώματα, σε εσάς ή σε κάποιο κοντινό σας άτομο, μια συζήτηση με κάποιον ειδικό μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσετε τι ακριβώς συμβαίνει, αν χρειάζεται παρέμβαση και ποια μορφή θα ταίριαζε στη δική σας κατάσταση.

Aρχική συνεδρία χωρίς χρέωση

Συζητήστε το θέμα που σας αποσχολεί με έναν εξειδικευμένο ψυχολόγο του κέντρου μας

Κανονίστε μια συνάντηση μαζί μας

Διακριτικά. Χωρίς δέσμευση. Χωρίς υποχρεώσεις.