Γιατί δεν αρκεί η ανοχή
Τα περισσότερα κέντρα ψυχοθεραπείας θα πουν ότι "δέχονται όλους". Και πιθανότατα το εννοούν. Η αποδοχή όμως, από μόνη της, δεν αρκεί ως θεραπευτική στάση.
Σκεφτείτε το εξής: ένα LGBTQ+ άτομο μπαίνει σε ένα θεραπευτικό πλαίσιο και ο θεραπευτής είναι "αποδεκτικός", δεν κρίνει, δεν σχολιάζει. Αλλά δεν ξέρει τι είναι το Μειονοτικό Στρες (Minority Stress)Χρόνιο, επιπρόσθετο στρες που βιώνουν τα μέλη στιγματισμένων κοινωνικών ομάδων λόγω διακρίσεων, προκατάληψης και εσωτερικευμένου στίγματος. Θεωρητικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε από τον Ilan Meyer (2003) για την εξήγηση των αυξημένων ψυχολογικών δυσκολιών σε LGBTQ+ πληθυσμούς.. Δεν καταλαβαίνει γιατί ο θεραπευόμενος χρειάστηκε δεκαετίες για να αποδεχτεί κάτι που ο θεραπευτής θεωρεί "αυτονόητα αποδεκτό". Δεν αντιλαμβάνεται ότι η σχέση με τους γονείς μπορεί να φέρει ένα βάρος εντελώς διαφορετικό από αυτό που φέρει για κάποιον cisgender ετεροφυλόφιλο.
Αυτό δεν τον κάνει κακό θεραπευτή. Τον κάνει ακατάλληλο για αυτή τη δουλειά. Η διαφορά ανάμεσα στην ανοχή και στην κατανόηση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια θεραπεία που λειτουργεί και μια που αφήνει τον θεραπευόμενο να αισθάνεται ότι πρέπει να εξηγήσει τον εαυτό του αντί να τον εξερευνήσει.
Τι βιώνει κάποιος που ζει ως μειονότητα
Η έρευνα στην ψυχολογία των μειονοτήτων (minority stress theory, Meyer 2003) έχει τεκμηριώσει κάτι που πολλά LGBTQ+ άτομα γνωρίζουν από πρώτο χέρι: η ζωή ως μειονότητα δημιουργεί ένα επιπλέον, χρόνιο στρες που δεν έχει σχέση με ψυχοπαθολογία. Έχει σχέση με το περιβάλλον.
Αυτό το στρες λειτουργεί σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα. Στο πιο ορατό επίπεδο υπάρχουν οι εξωτερικές εμπειρίες: διάκριση, σχόλια, αποκλεισμοί, βία. Στην Ελλάδα αυτά μπορεί να μην παίρνουν πάντα τη μορφή ανοιχτής εχθρότητας, αλλά εμφανίζονται ως σιωπή, αμηχανία, "αποδοχή υπό όρους": "σε αγαπάμε αλλά μην το λες στον παππού", "δεν μας πειράζει αρκεί να μην το δείχνεις".
Σε βαθύτερο επίπεδο λειτουργεί το εσωτερικευμένο στίγμα. Χρόνια μηνυμάτων, άμεσων ή έμμεσων, ότι κάτι "δεν πάει καλά" δημιουργούν μια εσωτερική φωνή κριτικής που μπορεί να επιμένει ακόμα και σε ανθρώπους που συνειδητά έχουν αποδεχτεί πλήρως τον εαυτό τους. Η αυτοκριτική δεν σταματάει επειδή η λογική αποφάσισε ότι "είμαι εντάξει". Τα μοτίβα αυτά σχηματίστηκαν σε βαθύτερα επίπεδα.
Και υπάρχει κάτι που συχνά παραβλέπεται: η αυξημένη επαγρύπνηση. Ο συνεχής "σκάνερ" του περιβάλλοντος: είναι αυτός ο χώρος ασφαλής; Μπορώ να μιλήσω ελεύθερα εδώ; Τι θα σκεφτεί αυτός ο άνθρωπος αν μάθει; Αυτή η επαγρύπνηση καταναλώνει ενέργεια, δημιουργεί κόπωση και μπορεί να μοιάζει με άγχος, ακόμα κι αν δεν αναγνωρίζεται ως τέτοιο.
Τι σημαίνει affirmative ψυχοθεραπεία
Ο όρος "affirmative" δεν σημαίνει ότι ο θεραπευτής σας λέει "είσαι μια χαρά όπως είσαι" και σταματάει εκεί. Σημαίνει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: ότι κατανοεί πώς η εμπειρία της μειονοτικής ταυτότητας διαπερνάει κάθε πτυχή της ψυχικής ζωής. Ότι δεν αντιμετωπίζει τη σεξουαλικότητα ή την ταυτότητα φύλου ως "ένα ακόμα θέμα", αλλά ως κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο μπορεί να οργανώνονται βαθιά θέματα αυτοεκτίμησης, σχέσεων, οικογένειας και ταυτότητας.
Στην πράξη, η affirmative ψυχοθεραπεία δεν είναι ξεχωριστή "μέθοδος". Μπορεί να χρησιμοποιεί CBT, ψυχοδυναμική, συστημική ή συνθετική προσέγγιση. Αυτό που την κάνει affirmative δεν είναι η τεχνική, αλλά το πλαίσιο κατανόησης: ο θεραπευτής γνωρίζει τους μηχανισμούς του minority stress, αναγνωρίζει τον ρόλο του κοινωνικού περιβάλλοντος, και δεν ζητάει από τον θεραπευόμενο να εξηγήσει ή να δικαιολογήσει πτυχές του εαυτού του που δεν χρήζουν εξήγησης.
Αυτό που ο Αμερικανικός Ψυχολογικός Σύλλογος (APA) κωδικοποίησε το 2021 στις αναθεωρημένες οδηγίες του για τη θεραπευτική πρακτική με LGBTQ+ άτομα, πολλοί εξειδικευμένοι θεραπευτές το εφαρμόζουν ήδη: η σεξουαλικότητα και η ταυτότητα φύλου δεν είναι "πρόβλημα". Η απομόνωση, το στίγμα, η εσωτερική σύγκρουση και η πίεση προσαρμογής είναι.
Πώς μοιάζει στην πράξη
Κάποιος έρχεται για άγχος. Μετά από λίγες συνεδρίες γίνεται σαφές ότι το άγχος συνδέεται με μια διαρκή πίεση: στη δουλειά αποφεύγει να μιλήσει για τη σχέση του, στην οικογένεια παίζει έναν ρόλο που δεν τον αντιπροσωπεύει, στις φιλίες φιλτράρει διαρκώς τι μπορεί να πει. Το άγχος δεν είναι "αδικαιολόγητο". Είναι η φυσική αντίδραση ενός ανθρώπου που ζει σε μόνιμη επιφυλακή.
Ένας affirmative ΨυχοθεραπευτήςΕιδικός ψυχικής υγείας (ψυχολόγος ή ψυχίατρος) που έχει ολοκληρώσει πολυετή εκπαίδευση σε μια συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδο. δεν αντιμετωπίζει αυτό το άγχος ως ατομικό πρόβλημα. Το τοποθετεί στο πλαίσιό του: η κοινωνία ζητάει από αυτόν τον άνθρωπο μια απόκρυψη που καταναλώνει τεράστια ψυχική ενέργεια. Η θεραπεία δεν "θεραπεύει" τη σεξουαλικότητα ή την ταυτότητα, ο θεραπευόμενος δεν χρειάζεται "θεραπεία" γι' αυτό. Δουλεύει με τις συνέπειες της ζωής σε ένα περιβάλλον που δεν αναγνωρίζει πλήρως αυτό που είναι.
Κάποιοι θεραπευόμενοι έρχονται ακριβώς γι' αυτό: για τη σχέση με την οικογένεια, για τη δυσκολία του coming out, για τη μοναξιά που φέρνει η απόκρυψη. Κάποιοι έρχονται για κάτι εντελώς άσχετο, μια σχεσιακή δυσκολία, εργασιακό στρες, κατάθλιψη, και η ταυτότητά τους αποτελεί απλώς ένα κομμάτι του πλαισίου. Σε κάθε περίπτωση, ο affirmative θεραπευτής δεν υποθέτει ότι κάθε πρόβλημα σχετίζεται με τη σεξουαλικότητα, αλλά ούτε αγνοεί ότι μπορεί να σχετίζεται.
Πώς αναγνωρίζετε τον σωστό θεραπευτή
Η ετικέτα "LGBTQ+ friendly" χρησιμοποιείται ευρέως. Δεν σημαίνει πάντα το ίδιο πράγμα. Κάποιοι θεραπευτές τη χρησιμοποιούν εννοώντας "δεν θα σε κρίνω", κάτι που αποτελεί βασική δεοντολογική υποχρέωση κάθε θεραπευτή, όχι εξειδίκευση. Κάποιοι έχουν πραγματική εκπαίδευση στη θεραπευτική εργασία με LGBTQ+ άτομα. Η διαφορά μετράει.
Σκεφτείτε τα ακόλουθα ερωτήματα ως κριτήρια:
Γνωρίζει τη θεωρία του minority stress; Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιεί τον όρο, αλλά πρέπει να κατανοεί ότι οι δυσκολίες ενός LGBTQ+ ατόμου δεν εξηγούνται μόνο από "ατομική ψυχοπαθολογία" αλλά και από κοινωνικές πιέσεις που είναι χρόνιες και πραγματικές.
Αντιμετωπίζει τη σεξουαλικότητα ή την ταυτότητα φύλου ως "θέμα"; Ένας θεραπευτής που σας ρωτάει "γιατί πιστεύετε ότι είστε ομοφυλόφιλος/η" ή "πότε αρχίσατε να νιώθετε έτσι" ως διερεύνηση αιτίας, δεν εφαρμόζει affirmative πρακτική. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ταυτότητα δεν μπορεί να αποτελέσει θεραπευτικό υλικό, αλλά η αφετηρία πρέπει να είναι η εμπειρία, όχι η αμφισβήτηση.
Έχει εμπειρία με LGBTQ+ θεραπευόμενους; Η θεωρία δεν αντικαθιστά την εμπειρία. Ένας θεραπευτής που έχει δουλέψει πραγματικά με LGBTQ+ άτομα αναγνωρίζει μοτίβα, κατανοεί δυναμικές, δεν εκπλήσσεται και δεν αμηχανεί.
Η ψυχοθεραπεία ως χώρος ελευθερίας
Για πολλά LGBTQ+ άτομα, η θεραπεία μπορεί να είναι ο πρώτος χώρος στη ζωή τους όπου δεν χρειάζεται να φιλτράρουν, να προσαρμόζουν ή να εξηγούν ποιοι είναι. Αυτό δεν είναι λίγο. Για κάποιον που έχει ζήσει ολόκληρη τη ζωή του κάνοντας ακριβώς αυτό, η εμπειρία ενός χώρου χωρίς φίλτρο μπορεί να αποτελέσει αφετηρία ουσιαστικής αλλαγής.
Αν αναζητάτε ψυχοθεραπευτική υποστήριξη και θέλετε να βεβαιωθείτε ότι ο θεραπευτής κατανοεί πραγματικά την εμπειρία σας, μια πρώτη συζήτηση μπορεί να σας δώσει μια ξεκάθαρη εικόνα. Η ποιότητα εκείνης της πρώτης συνάντησης θα σας δείξει πολλά περισσότερα από οποιαδήποτε ετικέτα σε ένα website.
Συζητήστε το θέμα που σας αποσχολεί με έναν εξειδικευμένο ψυχολόγο του κέντρου μας
Κανονίστε μια συνάντηση μαζί μαςΔιακριτικά. Χωρίς δέσμευση. Χωρίς υποχρεώσεις.